My Videos

Loading...

Saturday, October 27, 2012

Mark Lex Eros - ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΟΧΙ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΟΥ 1940-1941 (Ανάλυση)

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΟΧΙ
Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΟΥ 1940-1941

Ο ηρωικός αγώνας της Ελλάδος εναντίον του Άξονα, κατά τους επτά συνολικά μήνες του ελληνοϊταλικού και του ελληνογερμανικού πολέμου (28 Οκτωβρίου 1940- 31 Μαΐου 1941) αποτελεί αναμφισβήτητα μία από τις ενδοξότερες σελίδες της ελληνικής ιστορίας. Έχει όμως και ιστορική σημασία ευρύτερη, γιατί επηρέασε πολλαπλά την εξέλιξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και συνέβαλε κρίσιμα στην έκβασή του.

Ο πόλεμος αυτός, υπήρξε από άποψη ασφάλειας και προστασίας της εδαφικής ακεραιότητας της Ελλάδος, σταθμός μείζονος σημασίας στην ιστορία των διακρατικών σχέσεων της χώρας. Ο ελληνο-ιταλικός πόλεμος ήταν «παράπλευρος» πόλεμος της μεγάλης ευρωπαϊκής σύγκρουσης, η οποία ακόμα δεν είχε γίνει παγκόσμια· ήταν ένα δευτερεύον μέτωπο αυτής της σύγκρουσης, στο οποίο, η μεν Ιταλία προσπαθούσε να κερδίσει μία εύκολη επιτυχία, και δι’ αυτής να αναδειχθεί σε ρυθμιστική δύναμη της Νότιας Βαλκανικής, η δε Βρετανία επιθυμούσε να καθηλώσει και να φθείρει μία δύναμη που απειλούσε την θέση της στην Ανατολική Μεσόγειο και ιδίως στην Αίγυπτο.
Αφετηρία του ελληνο-ιταλικού πολέμου αποτελεί η άνοιξη του 1939, όταν τα ιταλικά στρατεύματα κατέλαβαν την Αλβανία και διαφάνηκαν ξεκάθαρα τα επεκτατικά σχέδια του Μουσολίνι. Την συγκεκριμένη χρονική περίοδο, η πολιτική και στρατιωτική ισορροπία στα Βαλκάνια διαταράχθηκε. Το Βαλκανικό Σύμφωνο και τα διάφορα σύμφωνα που είχε συνομολογήσει η Ελλάδα δεν τέθηκαν σε ενέργεια, ούτε βέβαια υπήρξε εξαρχής τέτοιο ζήτημα. Τόσο το Βαλκανικό Σύμφωνο, όσο και τα Σύμφωνα με την Γιουγκοσλαβία και την Τουρκία κάλυπταν το ενδεχόμενο πολέμου με την Βουλγαρία.

Η Ελλάδα βρισκόμενη στο χώρο, στον οποίο απέβλεπε η επεκτατική πολιτική της Ιταλίας και σταθερά αποφασισμένη να παραμείνει ουδέτερη αλλά και ελεύθερη, δε δίστασε να αντιταχθεί σ' αυτή. Σ' ολόκληρο το δεκαοκτάμηνο χρονικό διάστημα κατά το οποίο διάρκεσαν οι απειλές, οι προκλήσεις και οι πράξεις βίας της Ιταλίας εναντίον της, η Ελλάδα κάτω από το προσωπείο φαινομενικής ηρεμίας, κατέβαλε συνεχείς προσπάθειες ν' αποφύγει τον πόλεμο, αλλά παράλληλα λάμβανε όλα τα απαραίτητα στρατιωτικά μέτρα και σφυρηλατούσε το εθνικό φρόνημα. Χαρακτηριστική είναι η προσπάθεια της κυβέρνησης για τήρηση ουδετερότητας ώστε να μην προκαλέσει την Ιταλία. Κατά τον τορπιλισμό της Έλλης στο λιμάνι της Τήνου και ενώ γνώριζε από την πρώτη στιγμή, έδωσε αυστηρές οδηγίες στον τύπο να μην γίνει καμία αναφορά. Επιπλέον η κυβέρνηση επιδίωκε μεσολάβηση της Γερμανίας ώστε να ανατρέψει την διαφαινόμενη ενέργεια των Ιταλών έναντι της Ελλάδος. Η επίσημη στάση της ουδετερότητας της Ελλάδας απέναντι στον άξονα και τη Μ. Βρετανία δεν ήταν τίποτα άλλο παρά μια επίσημη κάλυψη για την προετοιμασία της Ελλάδας ενόψει της συμμετοχής στο πόλεμο στο πλευρό των συμμάχων.
Έτσι κατόρθωσε η Ελλάδα, παρά την αιφνιδιαστική από απόψεως χρόνου εκτόξευση της ιταλικής επιθέσεως, να ισορροπήσει την κατάσταση κατά την πρώτη περίοδο και στη συνέχεια να πάρει την πρωτοβουλία ενέργειας.

Καθοριστικός παράγοντας των επιλογών της κυβέρνησης στο διπλωματικό επίπεδο ήταν η πρόταξη του γεωπολιτικού παράγοντα. Πίστευε απόλυτα ότι η ικανοποίηση της πρωταρχικής φροντίδας για την κατοχύρωση της εδαφικής ακεραιότητας και της ανεξαρτησίας της χώρας δεν ήταν δυνατόν να διασφαλιστεί ερήμην της σύμπραξης με την Μ. Βρετανία. Εάν και δεν κατόρθωσε μέχρι την έναρξη του ελληνο-ιταλικού πολέμου να εξασφαλίσει μια συμβατικά κατοχυρωμένη εγγύηση για την ασφάλεια της χώρας από τους Βρετανούς, η κυβέρνηση πίστευε ότι η εμμονή του στην πολιτική της συνεργασίας με τους Βρετανούς, θα εξασφάλιζε για την Ελλάδα την συμμετοχή της στο πλευρό των επίδοξων νικητών αυτής της αναμέτρησης.

Οι έντονες προσπάθειες από την Ελληνική κυβέρνηση για να εξασφαλίσει την στρατιωτική βοήθεια των Βρετανών πριν την διαφαινόμενη ιταλική επίθεση, συνάντησαν την απροθυμία τους, διότι θεωρούσαν την Τουρκία στους στρατηγικούς τους υπολογισμούς πολύ πιο σημαντική πιθανή σύμμαχο, γι’ αυτό και υπογράφθηκε με την τελευταία το 1939 Σύμφωνο αμοιβαίας βοήθειας. Για την Βρετανία το κρίσιμο θέατρο επιχειρήσεων ήταν η Βόρειος Αφρική και η Ιταλική εμπλοκή στα Βαλκάνια, εφόσον δεν απειλούσε την Τουρκία και τα στενά αποτελούσε ένα αντιπερασπισμό και δεν υπήρχε ανάγκη για μεγαλύτερη στρατιωτική εμπλοκή στην Ελλάδα.

Με το τελεσίγραφο που επέδωσε στην Ελληνική κυβέρνηση ο Ιταλός πρεσβευτής απαιτούσε η ιταλική κυβέρνηση να επιτραπεί στον ιταλικό στρατό να καταλάβει διάφορες στρατηγικές θέσεις, χωρίς να κατονομάζονται αυτές. Με το ¨ΟΧΙ¨ που είπε η κυβέρνηση διερμήνευσε τη θέληση της συντριπτικής πλειοψηφίας των Ελλήνων, απόφαση που στηρίχθηκε στην ορθολογιστική εκτίμηση των μακροπρόθεσμων συμφερόντων της χώρας. Αποκαλυπτική για τις σκέψεις του είναι μυστική ενημέρωση που πραγματοποίησε η κυβέρνηση προς τους συντάκτες του Αθηναϊκού τύπου την 30 Οκτωβρίου 1940. Χαρακτηριστικά ανέφερε τις προσπάθειες που έκανε να κρατήσει την χώρα μακριά από την παγκόσμια σύρραξη και τις συμβουλές του Χίτλερ να εντάξει την Ελλάδα στην «Νέα Τάξη» αφού πρώτα ικανοποιούσε τις εδαφικές βλέψεις της Ιταλίας και της Βουλγαρίας σε βάρος της χώρας. Μια τέτοια ενέργεια σύμφωνα με την Ελληνική κυβέρνηση θα ανάγκαζε τους Άγγλους να καταλάβουν την Κρήτη και άλλα νησιά με σκοπό να εξασφαλίσουν τα συμφέροντά τους στην περιοχή της Μεσογείου. Τέτοια εξέλιξη θα οδηγούσε την χώρα σε ένα νέο διχασμό.

Η Ελληνική κυβέρνηση είπε χαρακτηριστικά:«Δηλαδή θα έπρεπε δια ν’ αποφύγωμεν τον πόλεμον να γίνωμεν εθελονταί δούλοι και να πληρώσωμεν αυτήν την τιμήν με το άπλωμα του δεξιού χεριού της Ελλάδος προς ακρωτηριασμόν από την Ιταλίαν, και του αριστερού από την Βουλγαρίαν. Φυσικά δεν ήτο δύσκολον να προβλέψη κανείς ότι εις μίαν τοιαύτην περίπτωσιν οι Άγγλοι θα έκοβαν και αυτοί τα πόδια της Ελλάδος. Και με το δίκαιόν των. Κυρίαρχοι πάντοτε της θαλάσσης δεν θα παρέλειπαν, υπερασπίζοντες πλέον τον εαυτόν των έπειτα από μίαν τοιαύτην αυτοδούλωσιν της Ελλάδος εις τους εχθρούς των, να καταλάβουν την Κρήτην και άλλας νήσους μας τουλάχιστον…»
Η άρνηση της Ελλάδας να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις της Ιταλίας προκάλεσε μεγάλη έκπληξη στον κόσμο και ιδιαίτερα στην Ιταλία. Η αξιοσύνη και η λεβεντιά των Ελλήνων άσκησε τεράστια επίδραση στη ψυχολογία των λαών και είναι από τα πιο σημαντικά γεγονότα στην ιστορία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η σημασία του ελληνο-ιταλικού πολέμου συνίστατο κυρίως στον αντίκτυπο που είχε στον κόσμο γενικά. Ήταν το παράδειγμα μιας φτωχής χώρας που πολέμησε για την τιμή και την αξιοπρέπειά της καθώς και για βασικές αξίες του πολιτισμένου κόσμου, γεγονός που έδινε θάρρος στους χειμαζόμενους λαούς που είχαν χάσει την ελευθερία τους.
Οι απόψεις των Άγγλων στρατιωτικών αρχικά ήταν απαισιόδοξες σχετικά με την δυνατότητα αποτελεσματικής αντίστασης από τον Ελληνικό στρατό. Δόθηκαν έτσι οδηγίες στον τύπο να μην καλλιεργούνται μεγάλες προσδοκίες για την Άμυνα της Ελλάδος, προς αποφυγή απογοήτευσης σε περίπτωση κάμψης της χώρας. Ακόμη και η κυβέρνηση στο προσωπικό του ημερολόγιο στην 29 Οκτωβρίου 1940 γράφει: «Με ανησυχεί η υπεραισιόδοξη κοινή γνώμη».

Αξίζει να αναφέρουμε τον ενθουσιασμό και τον πόθο που διακατείχε τους Έλληνες στο κάλεσμα της πατρίδος να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στο πεδίο της μάχης παρά τα πενιχρά μέσα που διέθετε η Ελλάδα. Ποτέ πριν οι Έλληνες δεν έσπευσαν στο μέτωπο με τόσο ενθουσιασμό. Χαρακτηριστικές είναι φωτογραφίες της εποχής στις οποίες παρατηρούμε τους Έλληνες με το χαμόγελο στα χείλη και με υψηλό ηθικό να τρέχουν να στρατευθούν για να υπερασπίσουν τα ιδανικά της φυλής μας. Ήταν σαν ένα πανηγύρι…

Οι ανέλπιστες ελληνικές επιτυχίες τον Νοέμβριο του 1940 είχαν σοβαρές επιπτώσεις στην πολιτική της Αγγλίας ώστε άρχισε να προσανατολίζεται στην ενίσχυση του ελληνικού μετώπου. Οι Άγγλοι απέβλεπαν στην ενίσχυση της Ελλάδος, με σκοπό την χρησιμοποίησή της ως βάση από όπου θα καταφέρουν σοβαρό πλήγμα κατά της Ιταλίας και μελλοντικά κατά των ρουμανικών πετρελαιοπηγών, που κατείχε και εκμεταλλευόταν η Γερμανία. Έτσι, το μέτωπο της Ελλάδας πρόσφερε την ευκαιρία στην Αγγλία να μεταφέρει το θέατρο επιχειρήσεων κατά της Ιταλίας στην Ελλάδα με απώτερο σκοπό την δημιουργία Βαλκανικού μετώπου κατά τον άξονα.
Στη φάση αυτή του πολέμου υπήρχε συμφωνία απόψεων ελληνικής και αγγλικής κυβερνήσεως στο θέμα αντιμετώπισης των Γερμανών με την διαφορά ότι οι Άγγλοι ενδιαφέρονταν για την διατήρηση του Αλβανικού μετώπου και της Ελλάδος ως εμπόλεμου, με απώτερο σκοπό τη δημιουργία βαλκανικού μετώπου κατά της Γερμανίας, όταν το επέτρεπε η στρατιωτική κατάσταση στη Μ. Ανατολή, η ελληνική ηγεσία επιθυμούσε την υποστήριξη της Αγγλίας κυρίως για την αντιμετώπιση των Ιταλών και κατά δεύτερο λόγο για το ενδεχόμενο γερμανικής επίθεσης.

Οι ελληνικές νίκες στο μέτωπο της Αλβανίας είχαν σοβαρές επιπτώσεις στο ιταλικό στρατόπεδο με αποτέλεσμα τις παραιτήσεις στρατηγών. Ο Μουσολίνι προσπάθησε να επιρρίψει την ευθύνη της αποτυχίας στη στρατιωτική ηγεσία. Οι Ιταλοί πολέμησαν εξίσου γενναία με τους Έλληνες, διεκδικώντας με πείσμα κάθε σπιθαμή του ελληνικού εδάφους, υπέκυψαν όμως γιατί οι αντίπαλοί τους πέραν από την γενικότητα διέθεταν και πίστη στο δίκαιο του αγώνα τους.
Αξίζει να κάνουμε ιδιαίτερη αναφορά στις δύσκολες καιρικές συνθήκες που επικρατούσαν στο μέτωπο της Ηπείρου το 1940. Ο μεγαλύτερος εχθρός δεν ήταν ο αντίπαλος αλλά ο χειμώνας και το υπερβολικό ψύχος που δοκίμαζε την θέληση και την αντοχή των αντιμαχόμενων. Ο Ελληνικός Στρατός λόγω του υψηλού ηθικού του αντιμετώπιζε αυτή τη δοκιμασία με καρτερία και χωρίς γογγυσμό παρά την έλλειψη πολλές φορές σε τρόφιμα και σε άλλα αποθέματα.

Διεξαγωγή Επιχειρήσεων Οκτ-Νοε 1940

Οι Ιταλοί, κατά την επίθεση τους εναντίον της Ελλάδας, άσκησαν ισχυρή πίεση κατά των ελληνικών δυνάμεων στην Ήπειρο και στην Πίνδο και τήρησαν αμυντική στάση στην περιοχή της Βορειοδυτικής Μακεδονίας.

Στο μέτωπο της Ηπείρου, η VIII Μεραρχία πέτυχε να συγκρατήσει τον αντίπαλο και να συντρίψει τις επανειλημμένες ισχυρές επιθέσεις του. Εξαίρεση αποτέλεσε ο τομέας Θεσπρωτίας, όπου οι εκεί ολιγάριθμες ελληνικές δυνάμεις εξαναγκάστηκαν μπροστά στη μεγάλη υπεροχή των Ιταλών να συμπτυχθούν νοτιότερα. Αφού όμως ενισχύθηκαν, απεκατέστησαν την τοποθεσία του Καλαμά ποταμού μέχρι την Ηγουμενίτσα.

Στον Τομέα Πίνδου, επίσης οι ελληνικές δυνάμεις αναγκάστηκαν κάτω από τη συντριπτική υπεροχή του αντιπάλου, να συμπτυχθούν σε μεγάλο βάθος, με αποτέλεσμα οι Ιταλοί να διεισδύσουν ταχέως σε αρκετό βάθος, απειλώντας να υπερκεράσουν από τα ανατολικά τις δυνάμεις στην Ήπειρο. Με την εσπευσμένη όμως συγκέντρωση των διαθέσιμων δυνάμεων, που βρίσκονταν κοντά στην Πίνδο, φράχτηκε το ρήγμα, εξασφαλίστηκε από τα βορειοανατολικά η τοποθεσία Ελαίας—Καλαμά και επιπλέον κατέστη δυνατό, ύστερα και από τον επιτυχή αμυντικό αγώνα στην Ήπειρο, οι ελληνικές δυνάμεις να αναλάβουν επιθετική ενέργεια για την εξάλειψη του ιταλικού θύλακα.
Η 13η Νοεμβρίου 1940 βρήκε τις ελληνικές δυνάμεις στην Ήπειρο και στην Πίνδο, να έχουν ανακαταλάβει το μεγαλύτερο τμήμα του εθνικού εδάφους. Στη βορειοδυτική Μακεδονία μάλιστα, να έχουν καταλάβει σημαντικά εδαφικά σημεία πέρα από τα σύνορα και έτοιμες να επιτεθούν για την κατάληψη του ορεινού όγκου της Μόροβας και του κόμβου συγκοινωνιών της Κορυτσάς.

Το ιταλικό σχέδιο επιχειρήσεων είχε ήδη ανατραπεί. Η ιταλική διείσδυση στην Πίνδο, δεν υποστηρίχτηκε με επαρκείς δυνάμεις τόσο κατά την έναρξη της εισβολής, όσο και μετά τις πρώτες επιτυχίες της, με αποτέλεσμα να ανακοπεί και τελικά να ματαιωθεί η απειλή της υπερκεράσεως και αποκοπής των δυνάμεων Ηπείρου. Παντού ο Ιταλικός Στρατός μετέπεσε σε άμυνα.
Η δράση της εχθρικής αεροπορίας δεν υπήρξε συγκεντρωτική αλλά γενικά κατά κύματα και ασυντόνιστη προς την ενέργεια του Ιταλικού Πεζικού, το οποίο δεν μπόρεσε να εκμεταλλευθεί τους αεροπορικούς βομβαρδισμούς.

Το Ιταλικό Πυροβολικό έβαλε μεγάλο αριθμό βλημάτων κάθε διαμετρήματος, κατάνεμε τα πυρά του σε όλα τα ορατά αμυντικά έργα και διέσπειρε την βολή του κατά πλάτος και βάθος ώστε σπάνια να επιτυγχάνει πυκνές συγκεντρώσεις επί των φίλιων θέσεων και δεν κατόρθωσε να προσβάλει τις θέσεις των ελληνικών Πυροβολαρχιών.
Η δράση των αρμάτων επί των οποίων ο αντίπαλος βασιζόταν κυρίως ότι θα διασπούσε την ελληνική τοποθεσία αμύνης, υπήρξε χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα, διότι συμμετείχαν στην επίθεση χωρίς να προηγηθεί η επιβεβλημένη αναγνώριση για την βατότητα του εδάφους και των υπαρχόντων φυσικών και τεχνητών κωλυμάτων και χωρίς την υποστήριξη του Πυροβολικού.

Οι αγώνες, που διεξήχθησαν κατά την υπόψη περίοδο, παρουσιάζουν τα παρακάτω ουσιώδη χαρακτηριστικά για τους Έλληνες μαχητές :

• Για πρώτη φορά ο Ελληνικός Στρατός αντιμετώπισε Στρατό μεγάλης ευρωπαϊκής δυνάμεως, εφοδιασμένο με σύγχρονα μέσα και ιδιαίτερα με άρματα μάχης και ισχυρή αεροπορία, εναντίον των οποίων η ελληνική άμυνα διέθετε εντελώς περιορισμένα μέσα.

• Στους αγώνες αυτούς έλαβαν μέρος, εκτός από τις λίγες Μονάδες του Ελληνικού Στρατού που είχαν επιστρατευτεί πριν από την έναρξη του πολέμου, και πολλές άλλες Μονάδες που επιστρατεύτηκαν μετά την κήρυξη του πολέμου και μεταφέρθηκαν επειγόντως στο μέτωπο, ύστερα από νυχτερινές πορείες, σε αποστάσεις 250 μέχρι 400 χιλιομέτρων. Αντίθετα, οι ιταλικές Μεραρχίες είχαν επιστρατευτεί και συμπληρωθεί σε προσωπικό και υλικό πριν από πολύ χρόνο.

• Τα ελληνικά τμήματα αντιμετώπισαν κατά τους αγώνες τους στο Τομέα Πίνδου εξαιρετικές δυσχέρειες ανεφοδιασμού σε πυρομαχικά και τρόφιμα. Τα προωθούμενα εσπευσμένα, αμέσως μετά την επιστράτευση τους, τμήματα στερούνταν των προβλεπόμενων κτηνών ή άλλων μέσων μεταφοράς.

Αυτοκίνητα για τον ανεφοδιασμό των τμημάτων μπορούσαν να προωθηθούν μόνο μέχρι ορισμένες περιοχές που και αυτές ήταν μακριά από το μέτωπο. Οι δρόμοι έγιναν άβατοι σε τροχό αμέσως μετά τις πρώτες βροχές του Νοεμβρίου.

Για την αντιμετώπιση των δυσχερειών του ανεφοδιασμού των μαχόμενων τμημάτων, χρησιμοποιήθηκαν μεταξύ των άλλων και ομάδες από χωρικούς, γυναίκες και παιδιά, που προσέρχονταν αυθόρμητα και μετέφεραν τους φόρτους στους ώμους τους κινούμενοι σε δύσβατα εδάφη κάτω από πολύ δυσμενείς καιρικές συνθήκες. Έτσι οι κάτοικοι της Πίνδου παρουσίασαν στους μαχητές ένα λαμπρό παράδειγμα πατριωτισμού και υψηλής αντιλήψεως του καθήκοντος.

Η Δεύτερη- Τρίτη Περίοδος Νοε-Μαρ 1941

Οι επιχειρήσεις, που διεξήχθησαν από τις 14 Νοεμβρίου 1940 μέχρι τις 26 Μαρτίου 1941, αποτελούν τη δεύτερη και την τρίτη περίοδο του ελληνοϊταλικού πολέμου.
Κατά τη δεύτερη περίοδο, από τις 14 Νοεμβρίου 1940 μέχρι τις 6 Ιανουαρίου 1941, ο Ελληνικός Στρατός αφού αναχαίτισε την προέλαση των Ιταλών ανέλαβε γενική αντεπίθεση για την πλήρη αποκατάσταση της ακεραιότητας του εθνικού εδάφους. Αντιμετωπίζοντας αντίξοες συνθήκες, που οφείλονταν στην υπεροχή του αντιπάλου σε οπλισμό και αεροπορία, στο δύσβατο του εδάφους, στις μεγάλες δυσχέρειες του ανεφοδιασμού του και στη δριμύτητα του πρόωρου χειμώνα, κατέβαλε υπεράνθρωπες προσπάθειες, τα αποτελέσματα των οποίων υπερέβησαν κάθε προσδοκία.

Στο Νότιο Τομέα, το Α' Σώμα Στρατού, αφού κατέλαβε στις 6 Δεκεμβρίου το λιμένα των Αγίων Σαράντα και στις 8 Δεκεμβρίου το Αργυρόκαστρο, συνέχισε τις επιθετικές του επιχειρήσεις και μέχρι τις 6 Ιανουαρίου κατέλαβε τη γραμμή Χειμάρα—Βράνιτσα—Μπολιένα, δημιουργώντας έτσι ευνοϊκές προϋποθέσεις για την πλήρη διάνοιξη της κοιλάδας του Σιουσίτσα ποταμού και τη συνέχιση της προελάσεως προς τον Αυλώνα.

Στον Κεντρικό Τομέα, το Β' Σώμα Στρατού, αφού κατέλαβε στις 5 Δεκεμβρίου την Πρεμετή και εξασφάλισε ευρέως την ελεύθερη χρησιμοποίηση της αμαξιτής οδού Λεσκοβίκι—Κορυτσά, πέτυχε παρά την πείσμονα αντίσταση του εχθρού να φτάσει μέχρι το τέλος Δεκεμβρίου δεκαπέντε περίπου χιλιόμετρα ανατολικά της οδού Κλεισούρα—Χάνι Μπαλαμπάν, έτοιμο να καταλάβει τον κόμβο της Κλεισούρας.

Στο Βόρειο Τομέα, το ΤΣΔΜ (Γ' και Ε' Σώματα Στρατού), αφού κατέλαβε στις 21 Νοεμβρίου τον ορεινό όγκο της Μόροβας—Ιβάν και την επομένη τον κόμβο της Κορυτσάς, προωθήθηκε στα δυτικά αυτής σε βάθος 40 περίπου χιλιομέτρων στη γραμμή Ουγιανικού—Σουχαγκόρα όρος—Γκράμποβα—Καμία όρος—Πόγραδετς, εξασφαλίζοντας από τα δυτικά και βορειοδυτικά το υψίπεδο της Κορυτσάς.

Κατά τις επιχειρήσεις της δεύτερης περιόδου, η Ιταλική Διοίκηση ενέπλεξε οκτώ νέες Μεραρχίες Πεζικού, καθώς και μεγάλο αριθμό διάφορων άλλων μονάδων δυνάμεως συντάγματος ή τάγματος.

Η Ελληνική Διοίκηση, στην ίδια περίοδο, ενέπλεξε επτά νέες Μεραρχίες Πεζικού (II, ΙΙΙ, IV, Χ, XI, XIII και XVII).

Συνολικά οι ιταλικές δυνάμεις στο Αλβανικό θέατρο Επιχειρήσεων ανήλθαν σε 15 Μεραρχίες Πεζικού και μία Μεραρχία Αρμάτων, έναντι 11 Μεραρχιών Πεζικού, μιας Ταξιαρχίας Πεζικού και μιας Μεραρχίας Ιππικού των ελληνικών δυνάμεων. Επιπλέον πρέπει να ληφθεί υπόψη η συντριπτική αριθμητική υπεροχή της Ιταλικής Αεροπορίας και η παντελής έλλειψη αρμάτων στον Ελληνικό Στρατό.

Παρόλα αυτά, οι επιθετικές επιχειρήσεις των ελληνικών δυνάμεων στέφθηκαν με επιτυχία. Δεν κατέστη όμως δυνατή η πραγματοποίηση ευρείας εκμεταλλεύσεως των επιθετικών ενεργειών, αν και παρουσιάστηκαν ευκαιρίες, οι οποίες μπορούσαν να αποδώσουν σημαντικά αποτελέσματα και αυτό γιατί ο Ελληνικός Στρατός στερούνταν τεθωρακισμένων και ταχυκίνητων μέσων. Η αδυναμία αυτή ανάγκαζε τις ελληνικές δυνάμεις να αποφεύγουν τις πεδινές ζώνες και να κινούνται και να ελίσσονται κυρίως από ορεινές κατευθύνσεις. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την επιμήκυνση των φαλαγγών, την επαύξηση της κοπώσεως των αντρών και κτηνών καθώς και τη δημιουργία δυσχερειών στους ανεφοδιασμούς.

Αντίθετα, ο αντίπαλος, χάρη στα μέσα που διέθετε, κατόρθωνε στις πεδινές ζώνες, χρησιμοποιώντας αυτοκίνητα, να αποσύρεται γρήγορα και να εγκαθίσταται οπουδήποτε αλλού με σχετική άνεση, ενώ στις ορεινές περιοχές να επιβραδύνει την ελληνική προχώρηση, με λίγες σχετικά δυνάμεις. Επιπλέον, οι νεοεμπλεκόμενες στον αγώνα ιταλικές μονάδες μεταφέρονταν γρήγορα στο μέτωπο με αυτοκίνητα, ενώ οι αντίστοιχες ελληνικές στερούνταν τέτοιων μεταφορικών μέσων και έφταναν στο μέτωπο ύστερα από μακρινές νυχτερινές πορείες, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να επέμβουν γρήγορα στον αγώνα.

Τα ελληνικά στρατεύματα με υψηλό φρόνημα και εμπνεόμενα από πνεύμα αυτοθυσίας, αψηφώντας τις κακουχίες και τη μειονεκτική θέση τους έναντι του αντιπάλου, κατόρθωσαν μέσα σε ενάμισι μήνα όχι μόνο να εκδιώξουν τον εισβολέα, αλλά και να τον απωθήσουν μέσα στο βορειοηπειρωτικό έδαφος, σε βάθος κυμαινόμενο από 30 μέχρι 80 χιλιόμετρα.

Η τρίτη περίοδος, από τις 7 Ιανουαρίου μέχρι τις 26 Μαρτίου 1941, περιλαμβάνει τις επιθετικές επιχειρήσεις του Β' Σώματος Στρατού προς Κλεισούρα—Βεράτι, την τοπική ιταλική επίθεση για την ανακατάληψη της Κλεισούρας και τη μεγάλη «Εαρινή» επίθεση των Ιταλών.

Το Β' Σώμα Στρατού, επιδιώκοντας την κατάληψη του συγκοινωνιακού κόμβου της Κλεισούρας και την προώθηση του προς την κατεύθυνση του Βερατίου κατέλαβε, ύστερα από σκληρούς αγώνες, στις 10 Ιανουαρίου την Κλεισούρα και μέχρι τις 25 Ιανουαρίου προωθήθηκε στη γενική γραμμή ύψ. 1308 (Τρεμπεσίνας)—Μπούμπεσι—Μάλι Σπαντάριτ, όπου και διέκοψε τις παραπέρα επιχειρήσεις του εξαιτίας των δυσμενών καιρικών συνθηκών και των δυσχερειών ανεφοδιασμού των μονάδων του.

Οι Ιταλοί, αφού σταθεροποίησαν κάπως τις θέσεις τους, επιχείρησαν στις 26 Ιανουαρίου να ανακαταλάβουν το συγκοινωνιακό κόμβο της Κλεισούρας, στον οποίο απέδιδαν μεγάλη σημασία. Η ιταλική επίθεση εκτοξεύτηκε από τη Μεραρχία «Λενιάνο», ενισχυμένη με ένα τάγμα Αλπινιστών και τμήματα της ημιτεθωρακισμένης Μεραρχίας «Κενταύρων» και υποστηριζόμενη από ισχυρή αεροπορική δύναμη. Η επίθεση σημείωσε μικρές μόνο τοπικές επιτυχίες κατά την πρώτη ημέρα.

Το Β' Σώμα Στρατού αντιλαμβανόμενο το σοβαρό κίνδυνο από τυχόν απώλεια της Κλεισούρας, έσπευσε να προωθήσει ισχυρές δυνάμεις προς την κατεύθυνση αυτή και να απωθήσει τους Ιταλούς με σκληρούς αγώνες, που διάρκεσαν μέχρι τις 30 Ιανουαρίου, οπότε και τερματίστηκε η ιταλική προσπάθεια, η οποία τους στοίχισε σοβαρές απώλειες τόσο σε έμψυχο, όσο και σε άψυχο υλικό.

Το σημαντικότερο όμως γεγονός της περιόδου αυτής του Ελληνοϊταλικου Πολέμου, υπήρξε η τρίτη φάση, η μεγάλη «Εαρινή» επίθεση του Ιταλικού Στρατού. Η Ανώτατη Ιταλική Ηγεσία, μετά τη σταθεροποίηση και την ουσιαστική διακοπή των επιχειρήσεων εξαιτίας του δριμύτατου χειμώνα, επιδίωκε να καταφέρει κάποιο σοβαρό πλήγμα κατά των Ελλήνων, για να εξευμενιστεί απέναντι στον ίδιο το λαό της και στους συμμάχους της Γερμανούς, για τις μέχρι τότε αποτυχίες της.

Ο Μουσολίνι, γνωρίζοντας ότι οι Γερμανοί ετοιμάζονταν να επέμβουν στην Ελλάδα, αγνοώντας όμως το χρόνο που θα εκδηλωνόταν η ενέργεια αυτή, διακατεχόταν από την αγωνία, μήπως τον προλάβει ο σύμμαχος του και βρεθεί έτσι η Ιταλία στην ιδιαίτερα ταπεινωτική θέση, να οφείλει στους Γερμανούς την απαλλαγή της από το αδιέξοδο στο οποίο είχε περιέλθει, εξαιτίας της οικτρής αποτυχίας της στο αλβανικό μέτωπο.

Το πρωί της 9ης Μαρτίου, εκτοξεύτηκε η αναμενόμενη ιταλική επίθεση. Σε μέτωπο έξι περίπου χιλιομέτρων μόνο, διατέθηκαν συνολικά πέντε μεραρχίες και μία λεγεώνα Μελανοχιτώνων σε πρώτο κλιμάκιο και πέντε μεραρχίες ως εφεδρικές.

Ο Μουσολίνι, γεμάτος ελπίδες, εγκαταστάθηκε από το πρωί στο παρατηρητήριο πάνω στο ύψωμα Καμάριτ (Γκλάβα), από όπου μαζί με τον Αρχιστράτηγο και την Ηγεσία των επιτιθέμενων δυνάμεων, παρακολούθησε την εξέλιξη της επιθέσεως. Αυτή, συνεχίστηκε με αμείωτη σφοδρότητα μέχρι τις 14 Μαρτίου, χωρίς όμως να σημειώσει επιτυχία, χάρη στο ακατάβλητο θάρρος και την αυτοθυσία των Ελλήνων στρατιωτών, οι οποίοι δεν παραχώρησανούτε σπιθαμή εδάφους στους επιτιθέμενους Ιταλούς.

Από τις 15 Μαρτίου, η ιταλική προσπάθεια άρχισε να ατονεί για να εκφυλιστεί τελείως από τις 25 του ίδιου μήνα. Ο Μουσολίνι απογοητευμένος αναχώρησε στις 21 Μαρτίου από τα Τίρανα για την Ιταλία, σχεδιάζοντας να επαναλάβει την επίθεση στο τέλος του μήνα. Η προσχώρηση όμως, στο μεταξύ, της Γιουγκοσλαβίας στους Συμμάχους δεν επέτρεψε την πραγματοποίηση της νέας αυτής απόπειρας. Η γερμανική επίθεση κατά της Ελλάδας, που επακολούθησε, ματαίωσε πια οριστικά την ελπίδα των Ιταλών να παρουσιάσουν οποιαδήποτε επιτυχία εναντίον της Ελλάδας.

Η Γερμανία αποφασισμένη να εισβάλει στην Σοβιετική Ένωση την άνοιξη του 1941, προσπάθησε να εξουδετερώσει την πολεμική εστία στην Ελλάδα, που μπορούσε να εξελιχθεί σε μέτωπο υπό την αιγίδα της Αγγλίας. Η δημιουργία ενός Βαλκανικού μετώπου όπως το Μακεδονικό κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, επηρέασε σοβαρά την γερμανική πολιτική έναντι της Ελλάδας. Η επέμβαση της Γερμανίας στα Βαλκάνια θεωρούνταν πλεονεκτική από την Αγγλία γιατί θα οδηγούσε σε διασπορά των γερμανικών δυνάμεων λόγω της δημιουργίας πολεμικού θεάτρου στα Βαλκάνια με αποτέλεσμα την μείωση της πίεσης των Γερμανών στην μητροπολιτική Αγγλία.

Η στάση της Γερμανίας προς την Ελλάδα είχε περισσότερο σχέση με τις πολεμικές επιδιώξεις της παρά με την επιθυμία της να βοηθήσει την Ιταλία να βγει από το αδιέξοδο του Αλβανικού μετώπου. Η σχεδιαζόμενη επίθεση κατά της Ελλάδας από την Γερμανία αποτελούσε «συμπληρωματική» στρατιωτική ενέργεια στο πλαίσιο της γενικότερης πολεμικής προσπάθειας που αναλάμβανε εναντίον της Ρωσίας. Η εξουδετέρωση της πολεμικής εστίας στο μέτωπο της Αλβανίας, την οποία εκμεταλλευόταν η Αγγλία και που θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μέτωπο και να απειλήσει τη προσπάθεια των Γερμανών εναντίον των Ρώσων, αποτελούσε ουσιαστική βοηθητική επιχείρηση ενόψει της μεγαλύτερης επίθεσης που ετοίμαζε ο Χίτλερ.

Αξίζει να αναφέρουμε την μεσολαβητική προσπάθεια των Γερμανών για κατάπαυση των εχθροπραξιών μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας, που στερούσε θεωρητικά τους λόγους της στρατιωτικής παρουσίας της Αγγλίας στην Ελλάδα, κάτι που απέρριψε η κυβέρνηση.

Συμπεράσματα

Η αποτυχία των Ιταλών οφειλόταν στην πεποίθηση του Μουσολίνι ότι η επιχείρηση θα κρινόταν στον πολιτικό παρά στον στρατιωτικό τομέα. Άλλη βασική αιτία της αποτυχίας των Ιταλών ήταν η ελλιπής πολιτική προετοιμασία για την αναμέτρηση με την Ελλάδα, με συνακόλουθη την στρατιωτική ανεπάρκεια καθώς και οι άσχημες κλιματολογικές συνθήκες.

Το βασικό λάθος του Μουσολίνι είναι ότι υπολόγιζε την έκβαση της ιταλικής επίθεσης με καθαρά στρατιωτικά κριτήρια, χωρίς να λάβει υπόψη τον παράγοντα ότι οι Έλληνες θα πολεμούσαν με αποφασιστικότητα και αυτοθυσία λόγω του δίκαιου του αγώνα τους.

Το γενικό σχέδιο των Ιταλών για επίθεση στην Ελλάδα ήταν καλό ως σύλληψη όμως πολύ αισιόδοξο ως προς τη δυνατότητα επιτυχίας του. Το βασικό λάθος των Ιταλών είναι ότι υποτίμησαν σε μεγάλο βαθμό τον αντίπαλό τους. Για την επιτυχή έκβαση μιας μάχης δεν αρκεί μόνον να εκπονηθεί ένα άρτιο και πλήρες σχέδιο επιχειρήσεων, αλλά πρέπει να ληφθούν υπόψη και όλοι οι λοιποί παράγοντες, οι οποίοι επηρεάζουν την αποτελεσματική διεξαγωγή της.

Συνέπειες της εσφαλμένης εκτίμησης της Ιταλικής Ανώτατης Διοίκησης για τις δυνατότητες των Ελλήνων ήταν:

• Εκδήλωσε κατά της Ελλάδος επίθεση την παραμονή της χειμερινής περιόδου με αποτέλεσμα την μειωμένη απόδοση τόσο της αεροπορίας όσο και των αρμάτων μάχης, μέσω των οποίων στήριζε κυρίως την επιτυχία του σχεδίου της.

• Δεν προικοδότησε με ανάλογες δυνάμεις την κυρία της προσπάθεια, διαθέτοντας από τις 9 υπάρχουσες Μεραρχίες, 5 μόνο για την επίθεση στην Ήπειρο και διατήρησε 4 από αυτές στην περιοχή έναντι της Β. Δυτικής Μακεδονίας, στην οποία το σχέδιο προέβλεπε την τήρηση αμυντικής στάσεως.

• Συνέβαλε στον αιφνιδιασμό των στρατευμάτων της, δεδομένου ότι προετοίμαζε αυτά περισσότερο για στρατιωτικό περίπατο, παρά για αγώνες σκληρούς, πεισματώδεις και αποφασιστικούς. Αυτή η κατάσταση είχε ως αποτέλεσμα την διστακτικότητα της εκπλήρωσης των αποστολών τους και την παροχή χρόνου στην ελληνική πλευρά για επιστράτευση και ενίσχυση της άμυνας της.

Ένα άλλο σοβαρό σφάλμα της ιταλικής Ανώτατης Ιταλικής Διοίκησης υπήρξε η εφαρμογή του σχεδίου της κατά τρόπο άκαμπτο, δηλαδή επέμενε και κατέβαλε συνεχείς προσπάθειες για την ευόδωση της κυρίας προσπάθειας προς Καλπάκι και με τις αρχικές διατεθείσες δυνάμεις και δεν εκμεταλλεύθηκε την επιτυχία της στις δευτερεύουσες κατευθύνσεις, τόσο επί του παραλιακού τομέα όσο και προς Μέτσοβο, με συνέπεια την φθορά και πλήρη αποτυχία.

Η επιμονή του Κατσιμήτρου να αμυνθεί στη τοποθεσία Καλπάκι –Καλαμάς ποταμός (γραμμή ΙΒα) και παρά την δυσμενή εξέλιξη του αγώνα στον τομέα της Πίνδου, τον δικαίωσε απόλυτα, δείχνοντας διορατικότητα και εμμονή στις αποφάσεις του. Η τοποθεσίας ΙΒα, πλην της εξασφάλισης της πόλης των Ιωαννίνων και της ευρύτερης κάλυψης της ζωτικής περιοχής Μετσόβου, διέθετε και ικανοποιητική οργάνωση εδάφους, αλλά και περισσότερο γνώριμη ήταν στο Στρατηγείο της Μεραρχίας και στις Μονάδες της.
Η Ελληνική ηγεσία κατόρθωσε, παρά την αιφνιδιαστική από απόψεως χρόνου εκτόξευση της ιταλικής επιθέσεως, να ισορροπήσει την κατάσταση κατά την πρώτη περίοδο και στη συνέχεια να πάρει την πρωτοβουλία ενέργειας.

Τρεις κυρίως παράγοντες συνέβαλαν στην επιτυχία των ελληνικών όπλων.

• Το υψηλό φρόνημα του Ελληνικού Στρατού και ολόκληρου του Ελληνικού Λαού αμυνόμενου κατά μιας άδικης και τελείως απρόκλητης επιθέσεως.

• Η άρτια επιτελική προπαρασκευή, σαφήνεια και απλότητα όλων των πολεμικών σχεδίων της χώρας. Αυτό καταφάνηκε από την πρώτη στιγμή του πολέμου, όταν ολόκληρος ο πολεμικός μηχανισμός τέθηκε αυτόματα σε λειτουργία τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940 με ένα απλό και λακωνικότατο σήμα του Γενικού Επιτελείου Στρατού.

• Η υποτίμηση από την Ιταλική Ηγεσία του βαθμού προπαρασκευής, της ετοιμότητας για πόλεμο, του ηθικού των ένοπλων ελληνικών δυνάμεων και της αξίας των στελεχών.
Παρά τις αντιξοότητες καιρού και εδάφους και την ασύγκριτη υπεροχή των αντιπάλων του σε δύναμη και πολεμικά μέσα, ο Ελληνικός Στρατός διεξήγαγε, για ένα εξάμηνο περίπου νικηφόρο αγώνα κατά των Ιταλών στη Βόρεια Ήπειρο και προέβαλε ηρωική αντίσταση κατά των Γερμανών στη Μακεδονία και στην Κρήτη, προκαλώντας έτσι τον θαυμασμό τόσο των Συμμάχων, όσο και των ίδιων των αντιπάλων του.

Τα επιτεύγματα του Ελληνικού Στρατού δεν ήταν τυχαία. Ήταν αποτέλεσμα της άρτιας προπαρασκευής και του υψηλού ηθικού του. Όλες οι πιθανές εχθρικές ενέργειες είχαν μελετηθεί και αντιμετωπιστεί υπεύθυνα, ενώ τα σχέδια επιστρατεύσεως και επιχειρήσεων διακρίνονταν για την απλότητα και το ρεαλισμό τους.

Είναι απαραίτητο να επισημάνουμε την τεράστια συμβολή της Ελλάδας στον αγώνα των Συμμάχων κατά τον Άξονα. Εκτός από τις συνέπειες εναντίον του Άξονα στο διπλωματικό πεδίο, που είχε ο πόλεμος της Ελλάδος ήδη κατά τους δύο πρώτους μήνες, το Νοέμβριο δηλαδή και το Δεκέμβριο 1940, το γεγονός ότι παρατάθηκε άλλους πέντε μήνες και μάλιστα ότι παρασύρθηκε σε ανάμιξη και η Γερμανία, με άμεσο αποτέλεσμα τη δέσμευση ισχυρότατων ιταλικών και γερμανικών δυνάμεων, που διαφορετικά θα ήταν δυνατό να είχαν διατεθεί σε άλλα μέτωπα, έδωσε τη δυνατότητα στους Βρετανούς να σταθεροποιήσουν τη θέση τους στην Αφρική και στην Εγγύς Μέση Ανατολή, με επιπτώσεις σπουδαιότατες στην εξέλιξη του όλου πολέμου.

Επιπλέον, σπουδαιότατη υπήρξε η συμβολή του πολέμου της Ελλάδος για την ήττα των Γερμανών στο ανατολικό μέτωπο. Η εμπλοκή ειδικά της Γερμανίας στον πόλεμο αυτό και οι ευρύτερες επιχειρήσεις στα Βαλκάνια, που υποχρεώθηκε να διενεργήσει, ήταν η κυριότερη αιτία για την αναβολή της ενάρξεως της επιθέσεως εναντίον της Σοβιετικής Ενώσεως κατά πέντε ως έξι εβδομάδες. Οι συνέπειες της αναβολής αυτής υπήρξαν κρισιμότατες για τους Γερμανούς, καθώς επήλθε ο βαρύτατος ρωσικός χειμώνας, πριν προφτάσουν να επιτύχουν αποφασιστικά αποτελέσματα. Έκτοτε ο χρόνος εργαζόταν εις βάρος τους ως την τελική ήττα.

Αξίζει τέλος να αναφερθεί η εθελοντική προσφορά των Κυπρίων αδελφών για τη συμμετοχή τους στον αγώνα των Ελλήνων. Στην Ελλάδα, οι πρώτοι Κύπριοι στρατιώτες έφθασαν στις αρχές του 1941. Μέχρι την είσοδο των Γερμανών τον Απρίλιο 1941 στην Ελλάδα, είχαν φθάσει 5000 – 6000 άνδρες του Κυπριακού Συντάγματος. Ειδική μνεία πρέπει να γίνει για περίπου 40 φοιτητές που σπούδαζαν στην Ελλάδα που πολέμησαν από την έναρξη του ελληνοϊταλικού πολέμου στο Αλβανικό μέτωπο.

Βιβλιογραφία

1. Η προς Πόλεμον Προπαρασκευή του Ελληνικού Στρατού(1923-19440), Γενικό Επιτελείο Στρατού (ΓΕΣ), Αθήνα 1963
2. Αίτια και Αφορμαί του Ελληνοϊταλικού Πολέμου(1940-1941), ΓΕΣ, Αθήνα 1959
3. Η Ιταλική Εισβολή, ΓΕΣ, Αθήνα 1959
4. Η Ελληνική Αντεπίθεσις (1940-1941), ΓΕΣ, Αθήνα 1963
5. Χειμεριναί Επιχειρήσεις – Ιταλική Επίθεσις, Μάρτιος 1941, ΓΕΣ, Αθήνα 1966
6. Το Τέλος μιας Εποποιίας, Απρίλιος 1941, ΓΕΣ, Αθήνα 1958
7. Επίτομη Ιστορία του Ελληνοϊταλικού και Ελληνογερμανικού Πολέμου 1940-1941, ΓΕΣ, Αθήνα 1984
8. Κατσιμήτρος, Χ., Η Ήπειρος προμαχούσα, ΓΕΣ, Αθήνα 1954
9. Koliopoulos, J.S., Greece and the British Connection, 1935 -1941, Oxford 1977
10. Θ. Βερέμης- Ι. Κολιόπουλος, Ελλάς Η Σύγχρονη Συνέχεια από το 1821 μέχρι Σήμερα, Αθήνα 2006
11. Α. Ψαρομηλίγκος, Η στρατηγική Όξυνσης, άρθρο από τεύχος 54 Ιστορικά της Ελευθεροτυπίας, 28 Οκτωβρίου 1940 Scripta mament, Αθήνα 2000
12. Ζ. Ν. Τσιρπανλής, Ιταλικά Αρχεία για τον πόλεμο 1940-41, άρθρο από τεύχος 106 Ιστορικά της Ελευθεροτυπίας, Η 28η Οκτωβρίου από τα ξένα Αρχεία, Αθήνα 2001
13. Κ. Σβολόπουλος, Η στάση της κυβέρνησης, άρθρο από τεύχος 106 Ιστορικά της Ελευθεροτυπίας, Η 28η Οκτωβρίου από τα ξένα αρχεία, Αθήνα 2001
14. Π. Παπαπολυβίου, Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος και Εθνική Αντίσταση, άρθρο από τεύχος 143 Ιστορικά της Ελευθεροτυπίας, Κύπριοι Εθελοντές, Αθήνα 2002

Mark Lex Eros
MarkLexEros.tumblr.com
MarkLexEros.blogspot.com

Friday, October 26, 2012

Mark Lex Eros - The 1940 Hellenic Epic - The whole Histrory in english language

The 1940 Greek Epic
The whole Histrory in english language

It is true that we, the Greeks, sense a particular feeling of emotion, whenever we recall in ourmemory the glorious events of 1940. Indeed, those great and enlightening events havesealed with indelible glory the historic evolution of the Hellenic Nation.

The Hellenic Nation is exceptionally proud for the great "NO", which the people as one personsaid to the enemy in the early morning hours of the historic day of the 28th of October 1940.

The League of Nations, to which all nations have entrusted their hopes for an enduring peace,had literally lost any substantial authority following the insularity-drawn withdrawal of the USAfrom the Organisation, followed by Italy in 1935, Germany in 1939, and for long suffered bythe antagonism of the "peace loving" remaining Western Democracies, mainly the UnitedKingdom and France that failed to timely realise the potential of the war at hand.

It was the beginning of a campaign that most people tend to call as the "Epic", which coversone of the most glorious chapters of the age-long Hellenic history; evidencing two of theelements, which in general are considered as ingredients of true history: major events and an"aroma" of that time. The events themselves have already been recorded by historians andcontemporary people interested in history can easily reach them and draw right conclusions;on the other hand, future historians can be also assisted in case they decide to reconstitutethem, even after the passage of centuries. The "aroma", however, that the protagonists ofhistory have felt, i.e. the Hellenic people who actually lived the events when they occurred, isswept by the winds of time, even for those who lived and survived them.

The Hellenic "Epic of 1940", considered as a unique incident in the world in terms of bothmoral and historical significance, has been followed by unhappy events: foreign occupation,resistance, executions, the December 1944 conflict, the first post-war years, the outburst ofthe nuclear era. These have thrown a shadow over the previous deeds, hid and hastily closedthat chapter of history, even before people could understand its monumental significance; thischapter was only to be opened long after the liberation of the country from the oppressingGerman boot.

The generation of the 1940's has once more evidenced that the sacred passion for thefreedom of the country is the ultimate duty for every Greek, as repeatedly done during thecenturies-old existence of our nation. We shall not cease, either, to do the same thing for aslong as we live in this beautiful country.

Since the first decades of the 20th century, hostile intentions of Italy against Greece hadbecame more evident and any hypocritical effort to conceal them had failed. The culminationof this hypocrisy was the torpedoing of the Hellenic Fleet battleship "ELLI", anchoring off theisland of Tinos on the 15th of August 1940, in violation of the "friendship pact" signed by bothcountries in September 1928. Mussolini had probably believed that arrogance could disarmdignity, hypocrisy could eliminate the passion for freedom, and military strength could impedethe Greek Soldier from doing his duty and preserving the freedom of his country. He believedhe could revive his dream to reconstitute the Roman Empire, or at least the Venetian navalpower.

Greece, deeply affected by the impacts of the disaster in Asia Minor, had been making effortssince 1923 to absorb one and a half million refugees, reconstruct its economy and stabilise itspolitical system.

Since April 1939, fascist Italy had been occupying Albania and in a series of evolving anddeviating acts, diplomatic manoeuvres, turnabouts and self contradictions concealed itsexpansionist intentions against Greece. The occupation of Albania naturally created concernsto the two neighbouring countries, Greece and Yugoslavia, since certainly any threat to themwould not come from Italy alone, but from the Axis as a whole, the establishment of which hadalready been declared by Mussolini himself in November 1936.

Meanwhile, the United Kingdom had expressed by way of Prime Minister Chamberlain, theMinister of Foreign Affairs Lord Halifax and the First Lord of the Admiralty Winston Churchill,along with France, by way of Prime Minister Daladier, plenty of comforting assurances for theterritorial integrity of Greece that would unfortunately prove to be purely academic. All thesefinally meant that Greece had to stand alone, and prepare to face any imminent conflict, todefend its independence.

The Hellenic General Staff had good reasons not to be inactive. Although cooperation wassought with the British and French General Staffs, this was reduced to purely intelligencegathering, without practical consequences, and Greece was finally left once more alone on itspeninsular bastion to fight against despotism.

In August 1939, under the pretext of military manoeuvres, Italian forces assembled along theHellenic-Albanian border line, and this brought much concern to the Hellenic General Staff,which was forced to recommend to the Hellenic Government to order mobilisation of the VIIIand IX Divisions, as well as of the IV Brigade, deployed along the border line with Albania.The mobilisation order was signed in the night of the 23rd of August 1939. The day before thenon-aggression German-Soviet Pact had been signed in Moscow, which meant that the Axiswas allowed undistracted and undisturbed to act against the West and the South.

On the 29th of August 1939, the Italian Military Attaché requested the Chief of the HellenicGeneral Staff, Alexandros Papagos, to provide him with information on the assembly ofHellenic troops, whilst extending on behalf of Italy the assurances, previously given, on theinviolability of Hellenic territory.

Europe on the 28th of October 1940

The intentions of the Axis were to be revealed three days later. On the 1st of September1939, Germany launched a sudden attack against Poland. The Second World War hadbegun. The results, to some extent, justified Hitler's estimation on the apathy of the Allies,who were not ready to support Poland, believing that if it fell victim of the ferocious aggressivegreed of the Axis, its appetite would be satisfied. Poland was occupied within twenty days andpartitioned between Hitler and Stalin. Some of the Balkan States, fearing that they would findthemselves in the path of the storm, either declared neutrality or gave signs of goodbehaviour; on the other hand, Greece realised that its dramatic isolation was ever increasing,and all that was left to it, was to carry the weight of its responsibility dictated by its traditionsand history.

In the time period that followed, the two partners in the Axis intensified their efforts to misleadGreece. Italy continued its preparations for the violation of the Hellenic independence;however, the sudden commencement of the war by Hitler and his thunderous successes inthe battlefields, made Italy lose its temper and decide an impressive operation at this stage, inorder to obtain some benefits, as it sensed that the war might soon be over.

In the summer of 1940, further to its overwhelming numeric superiority over Greece, Italy alsohad:1. The possibility to seize the initiative to commence the operations, in other words, ithad the advantage of surprise.2. A terrific air superiority, of seven times more, which in combination with the modernfor that time aircraft, mainly manufactured at the factories of Fiat, meant that spareparts were in abundance.3. A great number of mobile armoured units.4. War supplies pre-positioned in Albania, largely exceeding the needs of the troopsdeployed there.5. A capability of unhindered transport of more troops through the Adriatic Sea.

Then Mussolini launched an effort to provoke Greece and, thus, find a pretext for war; it was awell-planned escalation, together with a series of provocative acts:

1. Hellenic Fleet ships were bombed, including the destroyer "Hydra".2. The Hellenic air space was repeatedly violated.3. The Italian Press published with large headlines the news that: "Daut Hodxa, thegreat Albanian patriot, was murdered on the Hellenic-Albanian border by Hellenicagents". (Daut Hodxa was a well-known bandit, wanted for over twenty years; he waskilled in a fight by two Albanians, who two months earlier had been arrested byHellenic authorities).3. On the 14th of August, Gayda, a notorious journalist and spokesman for the FascistParty, in one of his articles in the government-controlled Italian press, launched thesignal for an: "All-out attack on Greece". - Italy had cast out the mask.5.This was followed on the next day, 15th of August 1940, by the perfidious sinking bytorpedo of the battleship "ELLI", off the harbour of the island of Tinos.

This latest act of defiance and sacrilege symbolically inaugurated the aggression on Greeceand gave an essence of holiness to the struggle of the Greeks that would follow.

Since the 22nd of October, the Minister of Foreign Affairs in Rome, Count Ciano had starteddrafting the infamous ultimatum, which was to be handed to the Hellenic Government,allowing no margins for compromise, but only "either acceptance of an occupation orundergoing an invasion".

Hellenic Fleet battleship "Elli"

The Hellenic General Staff could not complement the defence preparation of the country, theway it would like to do it, mainly for two reasons:1. Any significant mobilisation would be considered by Mussolini as a provocation.2. Italy had the initiative to commence the operations, but it was not known when itwould launch the attack; a mobilisation that was possibly to be prolonged, woulddowngrade the morale of the Hellenic troops and strain the economy of the country.

The Hellenic people could not have known at dawn of the 28th of October the events that tookplace at three o'clock of that morning, at the house of the Prime Minister, nor the decisionstaken by the Cabinet; nevertheless when at six o'clock, the sirens woke up the city of Athens,the crowds took to the streets as if they were expecting this very moment to shout out thehistoric word "OCHI (NO)", with a thundering voice, expressing their unanimous choice thatcould not be different.

The first war report was broadcasted over the radio and published in extra newspapereditions, giving a tone of solid dignity about the whole event:

"The Italian military forces have been attacking, since 5.30 this morning, friendly screeningtroops at the Hellenic - Albanian borderline. Our forces defend our home land".

A feeling of euphoria spread over the sky of Attica, springing out of people, who felt that morethan three thousand years of history were calling them by name to defend the homeland. Thenews ran from mouth to mouth: "War! The Italians are invading us". Feelings weredeveloping: pride, honour, bravery, indignation, condemnation, not only from those who ran tojoin the Army, but also from the non-combatant population, who were to offer valuableservices to the struggle.

In the morning of the 28th of October something really great developed in Greece, which if thearrogant Italian dictator could realise earlier, he would prefer to withdraw his forces from theAlbanian territory and modify his operational plans in general.

No-one could predict the course that the confrontation would take, although the indicationscould logically persuade that, sooner or later, the aggressor would prevail."... ahead, Greece stood firm,spreading darkness away!Humanity has risen,follow now ... ahead ..."A. Sikelianos (poet)

On the day of the invasion, the first telegrams received were from King George VI of England:"Your cause is our cause"; from Winston Churchill, the Prime Minister: "Italy has found that itsthreats were useless against your calm courage"; from Mackenzie King, the Prime Minister ofCanada: "The cradle of the noblest civilisation that mankind has known, the country to whichwe owe whatever is superior and beautiful in life, is being attacked; the place of all true men isby its side".

France, already silenced by the German occupation, broadcasted a message from a freeradio station in Africa: "We exorcise the Greeks not to think that the French are indifferentabout the fate of their glorious homeland".

Even Turkey, as expressed by most of its Press, was triumphant: "Long lives Greece". On the29th ofOctober, the newspaper "Ikdam" wrote: "We are proud to be linked in an alliance withsuch a Nation"; also "Vakit" referred to Greece as an "unforgettable example of bravery forthe whole world".

Distant India echoed: "The future of the Balkans depends on the fate of Greece".

For the Hellenic communities abroad, the enthusiasm was exultant. In Constantinople(Istanbul), Cyprus and Egypt conscripts rushed to the Hellenic consular authorities andrequested to be sent to Greece to fight.

"Pindos": a two-syllable Greek name containing the most beautiful meaning: the invinciblefaith to freedom.

(Report on the War and Sacrifices of Greece, 1940-41")

"Giuglia", an elite Italian Division, launched an assault against our country from the steepmountain peaks of Northern Pindos, in an effort to advance easily towards Ioannina, as theItalian General Staff considered, thus facilitating "the easy promenade" of the other Italiandivisions to Athens. The surprise, though, of Mussolini's "brave" quickly turned intodisappointment, when the entrenched Hellenic soldiers of the guard posts did not offer themthe kind treatment that they wished, but heavy fires. What sort of reception did they expectanyway?

Only this word I shall tell,I have no more:get drunk with the immortalwine of 1821.(poet K. Palamas)

It is known that the Division of Epirus was responsible for the major part of the defence; it wasthe only national Army formation that had the privilege to defend the honour and the territorialintegrity of the country; its main mission was to "cover central Greece, to the direction ofIoannina, Zigos Metsovou" and its secondary "to defend the national territory". This Division,executing the orders of its commander, Major General Charalampos Katsimitros, did notabandon the forward defence line and fought there, without ceding any national territory to theenemy.

In an excerpt of the General Order Nr 30904 of the VIII Division, dated the 30th of October1940, Maj Gen C. Katsimitros wrote:We fight against a cunning and coward enemy, who attacked us by surprise without a pretextin order to subjugate us.We fight for our houses, our families and our freedom.Officers and Soldiers, keep your positions firmly and decisively, be prepared to move forward,since in a short time we are going to counter-attack, in order to throw the enemy out of ournational territory that he contaminated with his presence ...The day has come that the treacherous and coward enemy will be thrown in the sea. Keepstrongly your positions and this is going to take place soon. This Order is to be promulgatedto all Officers and Soldiers serving under our command".The willingly and voluntary participation of the non-combatant population of Pindos (old men,women, young girls and children) to the ultimate effort to re-supply the fighters, was one ofthe most beautiful expressions of the national sentiment during those dramatic days.

Th. Papakonstantinou

"The Battle of Greece"

An excerpt of the Order of the Day of the above Division, on the 18th of November 1940,reads:

"Soldiers, remember what you used to tell me during my inspections, concerning the time thatyou would attack and throw the enemy over.

The time has come! With the blessing of God, who protects our holy and just cause, do chasethe enemy, the treacherous and coward enemy. You have already known him very well. He isbullying and cunning. Smash him with your cruel blows. The homeland proudly watches yourholy fighting. Glory belongs to you!"

It would be an omission not to refer to the substantial assistance offered during the operationsby the heroic detachment of Colonel Davakis, whose few poorly equipped soldiers vigorouslydefended their position, displaying exceptional self-sacrifice and courage, and repelledsuccessive attacks of the enemy, thus offering valuable time to the Hellenic Army to reassembleits forces and counter attack, pursuing the invaders beyond the Albanianborderline, inside the historic territory of Northern Epirus.

Those who acted badly,are taken by the black cloud.But the one who metthe road of heaven,now climbs aloneand bright.Poem by Odysseas Elytis, Nobel Prize

On the 1st of November during the counter attack launched by the heroic Pindos Detachment,the Line of "Gyftissa - Oxia" was recaptured and three Italian Officers and 222 solders weretaken prisoners; 140 animals and a large quantity of supplies fell in the hands of the Hellenictroops; however, it was also there that the first Greek Officer, Lieutenant Alexandros Diakos,left his last breath.

Alexandros Diakos

From the very first days of the war, lack of supplies was evident, especially in the Air Force.The British support was in general insufficient. British Forces were more interested for thedefence of Crete, where Infantry forces and air-defence equipment were sent from the MiddleEast, during the first days of the war.

On the 14th of November, the Hellenic counter-offensive was launched along the front, andHellenic forces advanced into Albania. The successive capture of towns and villages ofNorthern Epirus was reported in the first pages of the free press, in Great Britain, the UnitedStates of America and other countries; at that time Central Europe was under the foot on theGerman Army that had already captured Poland, Czechoslovakia, Hungary, the Netherlands,Belgium and almost half of France.

The unexpected Hellenic successes had serious impact on the policy of the United Kingdom,forcing it by mid-November to decide to strengthen the front. The British Ambassador inAthens was of the opinion that the Hellenic front, as it shaped following the heroic successesof the Hellenic Army, offered an exceptional chance for the United Kingdom to move thetheatre of operations against Italy there.

Front page of the newspaper "ASYRMATOS" on 22 Nov 1940, reading "The Hellenic flaghoisted over Korytsa (Korce) - Our forces entered the city"Front pages of 1940 newspapers, featuring the capture of Premete, Agioi Saranta (Sarande)and Argyrokastron (Gjirokaster).

Suddenly, Greece was found at the epicentre of interest of the public opinion worldwide. Itbecame the breakwater against the horror and the general belief of the European peoplesthat the victory of the iron-clad Nazi and fascist armies was certain and that the isolated GreatBritain would not able to stop the terrific German military machine.

It's now the sky that spreads sapphires and topazes.The eye laughs, as silvers brighten on the breasts.And Korytsa, the Greek, all together is dressed in blue.Poet St. Sperantzas

The successful outcome of this daring decision and the long-sustained psychic power ofGreece contributed to refuting the legend about "the invincibility of the Axis", while at thesame time assessments changed in regard to the evolution of the war, positively affecting thediplomatic field. Countries, thought as ready to participate in the war on the side of the Axis,showed signs of reluctance about their participation or even denied it. In the edition of the28th of November, the "Times" wrote: "Greek victories had a tremendous impact at the NearEast ... Concerns about an Italian invasion against Egypt were dissolved and Mussolini, untilthen conceived by popular imagination as something important, changed into a comic figure".

From now on, we shall not say that the Greeks fought like heroes, but that heroes fought likeGreeks.

Newspaper "Manchester Guardian", 19-4-1941

It would be improper to forget the participation of the Hellenic Navy in the struggle, in spite ofthe great difference of potential, compared to the Italian Navy, in terms of numbers, armour,speed, fire power and effective range for the submarines. Notwithstanding the abovedisadvantages, the Hellenic ships carried out their difficult tasks without suffering seriouscasualties. They sunk enemy transport ships of several tens of thousands of tons, andsuccessfully escorted military convoys to the front. On Christmas Day of 1940, the submarine"Papanikolis", commanded by Lieutenant Commander Iatrides, attacked an Italian convoy offthe port of Avlon (Valona); two transport ships of between 15.000 and 20.000 tons were hitand sunk. The submarine managed to escape, despite the relentless pursuit by Italiandestroyers. A few days later, the submarine "Proteus", commanded by LieutenantChatzikonstantis, sank an Italian transport ship that carried military forces to Albania, butafterwards it was rammed by an Italian destroyer and was lost with crew and cargo. On NewYear-Day, the submarine "Lampros Katsonis", commanded by Lieutenant CommanderSpanides, set an Italian tanker ablaze, while "Papanikolis" sunk an Italian transport ship offthe coast of Brindisi. Similar successes were achieved by the submarine "Nireus", the torpedoboat "Sfendoni", the destroyer "Psara" and the submarine "Triton".

The Hellenic Air Force, as mentioned earlier, had mostly old or obsolete aircraft, airports werenot enough and unsuitable for use most of the times, and air-defence was at an elementarylevel; however, it would not be an exaggeration to say that the Hellenic Air Force operatedand accomplished significant achievements, thanks to the bravery of the Airmen. The flightsof the Greek pilots at low altitudes in mountain gorges and along "the paths of the skies", andtheir achievements, remain famous; this was the case of Air Force Lieutenant Mikralexis, whohaving exhausted all ammunition deliberately blocked the tail controls of an Italian bomberusing the propeller of his aircraft, shot it down, landed next to the Italian Airmen that had usedtheir parachutes, captured and took them as prisoners of war to the Military Command ofThessalonica.

1940-41 Aircraft

Following the inglorious termination of the Italian operations at the Albanian front, a series ofimportant events took place in Yugoslavia, somehow agreeable for Greece and the Allies. Onthe 27th of March, liberal forces revolted, overthrew the Regency and the government ofCverkovic, who had ranged on the side the Axis, and the young King Peter II was raised tothe throne. Two days later, general mobilisation was proclaimed. All these events signifiedthat Yugoslavia could fight against the imminent German invasion or at least that it wouldremain neutral. Eventually, decision was made to conduct a joint Hellenic-Yugoslavianoperation against the Italians, who in a state of embarrassment tried to keep NorthernAlbania, and put an end to this open wound. This joint Hellenic-Yugoslavian plan, however,was not implemented, since Germany put into effect operation "Marita", of course not to saveits Italian allies from final humiliation, but to preclude any undesirable reaction of the Soviets,as it always suspected.

Indeed at 5.15 on Sunday the 6th of April 1941, a German attack was launched againstGreece, at the same time that an ultimatum was being delivered, emphasising that thepurpose of the German action was to expel the British out of Greece.

Faith in the righteousness and the just of the Hellenic cause multiplied again the morale of thenation and gave to our country the ability to stand again against Hitler's Army; however, it wasnot humanly possible to resist for long against the German supremacy and Greecesuccumbed

"The Germans speak with astonishment about the Hellenic defence, and characterise it asglorious. Before visiting the fortresses, they thought that they were even superior to those ofthe French Maginot line. But, when they come close to them, they stood in embarrassment.The personnel that served them were few! Canons and ammunitions were few, but gave theimpression of strong firepower and abundance of means! The actual shortage of weapons inthe hands of the Greeks made the enemy realise the significance of bravery during the war.General Bämme, who conducted the battle of the front in person, could not believe his owneyes when he saw the garrison of Perithori fort with only 120 soldiers, having captured 300German prisoners".

Excerpt of the book "Rupel" by Chr. Zalokostas

In the morning of the 27th of April, the first German troops entered Athens, heading towardsthe Acropolis to fly the "Swastika". That very moment, the Athens State Radio Stationbroadcasted the last free message to the Hellenic people: "Greeks, in a few minutes this radiostation will not be Greek any more ... Brothers, keep your hearts high ..."

A new circle of martyrdom had begun for the capital and the country, in general.

It was the last confrontation in the European Continent with dissymmetrical forces, means,and weapons. Goliath stood on one side, with state-of-the-art heavy weaponry; David stoodon the other with obsolete means, fighting for his existence and his rights. Greece gave oncemore its individual style to this struggle, making it similar to that of 1821. The fight of 1940-41was a struggle between modesty and pomposity, love for the country and imperialism, andthe passion for liberty and the obscure objectives.

The breeze from the mountains around the temple may eternally gather the endless parade ofall the heroes, British, Americans, Polish, Russians, free French, Dutchmen, Belgians,Norwegians, having a Greek warrior at the head of the parade, the truest son of freedom,whose shout "Aera (Attack)" will always echo over seas and mountains.

Compton Mackenzie: "The Wind of Freedom"

Technology, thanks to its iron bulk, may have forced the fighting soul to kneel, but thissituation will soon be reversed. The Hellenic front collapsed in April 1941, but during the yearsof the occupation (1941-44), the Hellenic Nation continued fighting against the Axis in everypossible way, in occupied Greece, in Northern Africa, in Italy and in the Aegean Sea Islands.

Thus is how this Epic was written in the first place, a glory and pride for the Hellenic Nation,that was no miracle at all, as many used to believe. It has been the result of a scrupulous,careful and methodical military preparedness, of a moral training and a national orientation ofthe Hellenic people, and their result was the high morale of the Hellenic Nation and ArmedForces for a dynamic and victorious defence.

It is true that the League of Nations had not managed to impede the catastrophic World WarII, but it led the way to the United Nations Organisation, with a more performing legal andexecutive power, an international presence, and the ambition, among other things, to "ensureworld peace and security". If this Organisation, the most comprehensive ever made availableto the international community, is to survive, maintain its authority and be able to carry out itsmission, all its members should support it and comply with the Security Council's Resolutions.Members, who do not wish to comply, should be aware of the heavy penalties that they are toface, not for the purpose of restoring their transgressions, but as deterrence against anyfuture action.

Contemporary Greece faces open threats from a neighbouring country, whose leadership,through constant, clandestine, methodical and opportunist efforts tries to intervene, wheneveris the case, ignoring all international reactions and resolutions. Chauvinistic and expansionistattempts against Greece cannot be faced, if Greece remains unjustifiably calm, suffers frominternal instability, follows ungrounded orientations and our Armed Forces are weakened. Wewish that there will be no need for another Epic that would have to be added to the Hellenichistory.

Mark Lex Eros
MarkLexEros.tumblr.com
marklexeros.blogspot.com